Gidroizolyatsiya tizimlarida geotekstil: nima uchun va qayerda qo‘llaniladi

Gidroizolyatsiya haqida gap ketganda, odatda rulonli materiallar, mastikalar va membranalar esga olinadi. Geotekstil esa ko‘pincha ikkilamchi, «yordamchi» material sifatida qaraladi va unga tejash mumkin deb hisoblanadi. Bu xato. To‘g‘ri tanlangan geotekstilsiz hatto eng qimmat membrana ham bir necha mavsum ichida o‘z xususiyatlarini yo‘qotishi mumkin.

Ushbu maqolada geotekstil nima ekanini, gidroizolyatsiya tizimlari tarkibida qanday vazifalarni bajarishini, kerakli zichlikni qanday tanlashni va undan foydalanish qaysi holatlarda haqiqatan ham zarur ekanini ko‘rib chiqamiz.

Geotekstil nima?

Geotekstil — polipropilen yoki poliester (poliefir) tolalaridan tayyorlangan rulonli sintetik material. Tashqi ko‘rinishidan u zich noto‘qima mato yoki namatga o‘xshaydi. Material suvni o‘tkazadi, chirishga, tuproq tarkibidagi kislotalar va ishqorlar ta’siriga chidamli bo‘lib, tuproqda o‘nlab yillar davomida parchalanmaydi.

Eng muhim jihatni tushunish kerak: geotekstilning o‘zi suv o‘tkazuvchan bo‘lib, gidroizolyatsiya materiali hisoblanmaydi. Uning vazifasi suvni ushlab qolish emas, balki himoya qilish, filtrlash, qatlamlarni ajratish va mustahkamlashdan iborat. Gidroizolyatsiya tizimida u doimo suv o‘tkazmaydigan material bilan birgalikda ishlaydi va uning o‘rnini bosa olmaydi.

Gidroizolyatsiya tizimida geotekstilning beshta asosiy vazifasi

1. Gidroizolyatsiyani mexanik shikastlanishlardan himoya qilish

Bu eng muhim vazifalardan biridir. Membrana va rulonli gidroizolyatsiya o‘tkir toshlar, shag‘al, qurilish qoldiqlari, armatura yoki o‘simlik ildizlari ta’sirida teshilishi mumkin. Poydevorni qayta ko‘mishda yoki drenaj shag‘alini yotqizishda bitta o‘tkir toshning o‘zi membranani teshib yuborishi va bajarilgan barcha ishlarni samarasiz qilishi mumkin. Geotekstil qatlami mexanik yuklamani o‘ziga qabul qilib, uni butun yuza bo‘ylab taqsimlaydi.

2. Drenaj va suvni chiqarish

Geotekstil suvni erkin o‘tkazadi, biroq tuproq zarrachalarini ushlab qoladi. Shu sababli suv drenaj quvurlariga yo‘naltiriladi va tizim loyqa bilan tiqilib qolmaydi. Natijada konstruksiya quruq saqlanadi va gidroizolyatsiyaga ta’sir qiluvchi gidrostatik bosim kamayadi.

3. Filtrlash

Material filtr vazifasini bajaradi: suvni o‘tkazadi, ammo drenaj yoki shag‘al qatlamini vaqt o‘tishi bilan loyqalatib yuborishi mumkin bo‘lgan mayda tuproq zarrachalarini ushlab qoladi. Bu butun drenaj tizimining xizmat muddatini sezilarli darajada uzaytiradi.

4. Qatlamlarni ajratish

Geotekstil turli materiallarning bir-biriga aralashib ketishiga yo‘l qo‘ymaydi. Masalan, tuproq va drenaj shag‘ali, qum yostig‘i va loyli asos bir-biridan ajratilgan holda qoladi. Har bir qatlam o‘z vazifasini saqlab qoladi va yuklama hamda vaqt ta’sirida qo‘shni qatlam bilan aralashmaydi.

5. Asosni armaturalash

Yuqori zichlikdagi geotekstil yuklamalarni qayta taqsimlab, zaif gruntlarning yuk ko‘tarish qobiliyatini oshiradi. Bu, ayniqsa, avtomobil yo‘llari, avtoturargohlar, yuk tushirish maydonchalari va kirish yo‘llari ostida muhim ahamiyatga ega.

Geotekstil zichligini qanday tanlash kerak

Geotekstil zichligi uning vazifasi va kutilayotgan yuklamaga qarab tanlanadi. Taxminiy ko‘rsatkichlar:

• Drenaj tizimlari, filtrlash — 150–200 g/m²

• Ajratuvchi qatlam (qum/tuproq) — 200–250 g/m²

• Poydevor membranasini himoya qilish — 300–400 g/m²

• Ko‘kalamzorlashtirilgan (yashil) tomlar — 250–350 g/m²

• Yo‘llar, avtoturargohlar, maydonlar — 350–500 g/m²

• Zaif gruntlarni armaturalash — 400–600 g/m²

Umumiy qoida: agar ikki xil zichlik orasidan tanlashda ikkilanayotgan bo‘lsangiz, zichligi yuqoriroq materialni tanlang. Narxdagi farq shikastlangan gidroizolyatsiyani ta’mirlash xarajatlari bilan solishtirganda juda kichik.

Geotekstil qayerlarda qo‘llaniladi

• Poydevor gidroizolyatsiyasi — membrana ustiga, tuproq yoki shag‘al bilan qayta ko‘mishdan oldin himoya qatlami sifatida.

• Drenaj tizimlari — binolar, yerto‘lalar va tirgak devorlar atrofida.

• Ekspluatatsiya qilinadigan va ko‘kalamzorlashtirilgan tomlar — membranani himoya qilish va «tom konstruksiyasi» qatlamlarini ajratish uchun.

• Basseynlar va sun’iy suv havzalari — PVX plyonka yoki membranani o‘simlik ildizlari va mexanik shikastlanishlardan himoya qilish uchun.

• Yo‘l qurilishi, avtoturargohlar va maydonlar — asos qatlamlarini armaturalash va ajratish uchun.

• Terrasalash va tirgak devorlar — gruntni barqarorlashtirish va suvni chiqarish uchun.

Geotekstil bilan ishlashda keng tarqalgan xatolar

• Tejash maqsadida geotekstildan butunlay voz kechish. Eng qimmat xatolardan biri: shikastlangan membranani qayta tiklash xarajatlari geotekstil ruloni narxidan o‘nlab baravar yuqori bo‘lishi mumkin.

• Katta yuklamalar uchun juda past zichlikdagi materialdan foydalanish. Shag‘al yoki texnika ostida yupqa material yirtilib, membranani himoya qilish xususiyatini yo‘qotishi mumkin.

• Polotnolar orasidagi ustma-ust yopishning yetarli emasligi. Polotnolar kamida 15–20 sm ustma-ust qilib yotqizilishi kerak. Aks holda tutash joylarda grunt gidroizolyatsiyaga yetib borishi mumkin.

• Geotekstilni gidroizolyatsiya o‘rnida ishlatish. Geotekstil suv o‘tkazuvchan materialdir — u suvni ushlab qolmaydi va membrana yoki mastikani almashtira olmaydi.

MARJA mutaxassisi maslahati — bepul

Agar obyektingiz uchun qaysi material mos kelishiga ishonchingiz komil bo‘lmasa — bizga qo‘ng‘iroq qiling. MARJA mutaxassislari konstruksiya turini, mintaqangizning iqlim sharoitlarini va byudjetni hisobga olgan holda optimal yechimni tanlab beradi.

Telefon: +998 77 057 57 53

E-mail: info@marja.uz

MARJA — 2004-yildan beri O‘zbekistonda gidroizolyatsiya materiallari ishlab chiqaruvchisi. Sifat. Kafolat. Servis.