Gidroizolyatsiyada qimmatga tushadigan 5 ta muhim xato
E'lon qilingan sana
Gidroizolyatsiya — bu tejash yoki shoshilish kerak bo‘lmagan bosqichdir. Izolyatsiya vaqtida yo‘l qo‘yilgan xatolar darhol sezilmaydi: ular bir, ikki, ba’zan esa besh yildan keyin namoyon bo‘ladi. O‘sha paytga kelib ta’mirlash xarajatlari ish boshidanoq to‘g‘ri bajarilgandagiga qaraganda bir necha baravar qimmatga tushadi.
O‘zbekiston va Markaziy Osiyo bozorida 20 yildan ortiq faoliyat yuritayotgan MARJA mutaxassislari bunday holatlarning yuzlab misollariga guvoh bo‘lgan. Ushbu maqolada oldindan bilib olsangiz, osonlik bilan oldini olish mumkin bo‘lgan eng keng tarqalgan va qimmatga tushadigan 5 ta xato haqida so‘z yuritamiz.
1-xato: Materialni nam yoki tayyorlanmagan yuzaga surtish
Bu eng ko‘p uchraydigan va eng jiddiy oqibatlarga olib keladigan xatodir. Bitumli mastika, rulonli gidroizolyatsiya, praymer — har qanday gidroizolyatsiya materiali quruq, toza va mustahkam asosni talab qiladi.
Ushbu qoidaga amal qilinmasa:
• Material yuzaga yaxshi yopishmaydi;
• Qoplama ostida namlik yig‘iladi, qiziganda kengayib pufakchalar hosil qiladi;
• 1–2 mavsumdan keyin qoplama shishib, yoriladi va suv o‘tkaza boshlaydi.
To‘g‘ri yondashuv
Yuza namligi 4–5% dan oshmasligi kerak. Buni oddiy usul bilan tekshirish mumkin: 50×50 sm hajmdagi plyonkani yuzaga qo‘yib, skotch bilan mahkamlang. Agar 24 soatdan keyin ichki tomonida kondensat hosil bo‘lsa, demak asos hali tayyor emas.
Shuningdek, chang, yog‘li dog‘lar, betonning bo‘shashgan qismlari olib tashlanishi va 5 mm dan chuqur notekisliklar tekislanishi lozim.
2-xato: Praymerdan foydalanmaslik
Ko‘pchilik vaqt va mablag‘ tejash maqsadida mastika yoki rulonli materialni praymersiz to‘g‘ridan-to‘g‘ri beton yuzaga qo‘llaydi. Bu gidroizolyatsiyaning samaradorligini deyarli yo‘qqa chiqaradigan xatodir.
Praymer nima uchun kerak?
• Betonning mayda g‘ovaklariga kirib, ularni yopadi;
• Asos va gidroizolyatsiya qatlami o‘rtasida mustahkam bog‘lanishni ta’minlaydi;
• Qoplama ostida havo bo‘shliqlari hosil bo‘lishining oldini oladi;
• Beton yuzasi bo‘shashgan bo‘lsa, uni mustahkamlaydi.
Muhim jihat
Praymer keyingi qatlam surtilishidan oldin to‘liq qurishi kerak. Qurish vaqti odatda haroratga qarab 2–4 soatni tashkil etadi.
Shoshilmang. Qurimagan praymer ustiga mastika surtish uning umuman ishlatilmaganiga teng natija beradi.
MARJA bitumli praymeri O‘zbekiston iqlim sharoitlari uchun maxsus ishlab chiqilgan. U yuqori haroratlarda ham tez quriydi va barcha rulonli hamda suyuq gidroizolyatsiya mahsulotlari bilan ishonchli yopishishni ta’minlaydi.
3-xato: Yetarli ustma-ust yopishtirmaslik va tutashuv joylarini noto‘g‘ri ishlash
Rulonli gidroizolyatsiya yotqizilganda materiallar orasidagi ustma-ust yopishish uzunligi kamida 100 mm, ko‘ndalang choklarda esa 150 mm bo‘lishi kerak.
Ko‘pchilik 5–7 sm yetarli deb hisoblaydi. Aslida esa bu jiddiy xatodir.
Oqishlar ko‘pincha qayerda paydo bo‘ladi?
• Ustma-ust yopishtirish me’yordan kam bo‘lsa;
• Ichki va tashqi burchaklarda;
• Parapetlar, quvurlar, lyuklar va ventilyatsiya shaxtalari bilan tutashuv joylarida;
• Gorizontal va vertikal yuzalar kesishgan nuqtalarda.
Tutashuv joylari eng katta xavf zonasidir. Aynan shu joylarda material harorat o‘zgarishlari tufayli eng katta mexanik yuklamalarga duch keladi.
To‘g‘ri yechim
Burchaklar va tutashuv joylarida har doim kamida 300 mm kenglikdagi qo‘shimcha mustahkamlovchi qatlam qo‘llaniladi. Vertikal yuzalarda esa gidroizolyatsiya gorizontal yuzadan kamida 300 mm balandlikka chiqarilishi kerak.
4-xato: Ikki qatlam o‘rniga bitta qatlam qo‘llash
“Nima uchun ikki qatlam uchun ortiqcha to‘lash kerak? Bitta qatlam ham ushlab turadi-ku” — keyinchalik tomni qayta ta’mirlashga majbur bo‘ladiganlarning eng mashhur fikri.
Nima uchun ikki qatlam me’yor hisoblanadi?
Bitta qatlamli rulonli gidroizolyatsiya qalinligi odatda 3–4 mm bo‘ladi. O‘rnatish jarayonida mikrog‘ovaklar, mayda havo bo‘shliqlari va yetarli qizdirilmagan joylar paydo bo‘lishi mumkin.
Ikkinchi qatlam birinchi qatlam choklarini yopib, barcha zaif nuqtalarni himoya qiladi.
Bundan tashqari, bir qatlamli tizimda har qanday mexanik shikastlanish — asbobning tasodifiy urilishi yoki texnik xizmat ko‘rsatishdagi yuklama qoplamaning ishdan chiqishiga olib keladi.
Ikki qatlamli tizim esa ancha yuqori yuklamalarga bardosh beradi.
Qurilish me’yorlari va xalqaro standartlarga ko‘ra mas’ul obyektlarda kamida ikki qatlamli gidroizolyatsiya qo‘llanilishi talab etiladi. Nishabligi 1,5% dan kam bo‘lgan tomlarda esa uch qatlam tavsiya etiladi.
5-xato: Sifat nazorati va ishlarni qabul qilishdan voz kechish
Gidroizolyatsiya yashirin ishlar turiga kiradi. Himoya stajkasi, beton yoki grunt yotqizilgandan keyin uning holatini qoplamani buzmasdan tekshirish deyarli imkonsiz.
Shu sababli nazorat ish davomida amalga oshirilishi kerak.
Buyurtmachi bajarishi kerak bo‘lgan minimal nazorat
1. Ish boshlanishidan oldin material markirovkasi va sertifikatlarini tekshiring. Loyihada ko‘rsatilgan material ishlatilayotganiga ishonch hosil qiling.
2. Ish jarayonida:
• Naplavleniye haroratini nazorat qiling (160–180°C);
• Ustma-ust yopishtirish kengligini tekshiring;
• Tutashuv joylarining ishlov berilishiga e’tibor bering.
3. Ish tugagandan so‘ng:
• Suv sinovini o‘tkazing;
• Yuzaga 3–5 sm qalinlikda suv quyib, 24 soat qoldiring;
• Oqish bo‘lmasa, ish sifatli bajarilgan hisoblanadi.
4. Yashirin ishlar dalolatnomasini talab qiling. Ushbu hujjat bajarilgan ishlarning loyiha talablariga mosligini tasdiqlaydi.
Xulosa: “Hozir arzonroq, keyin qimmatroq” tuzog‘iga tushib qolmang
Qurilish bosqichida yo‘l qo‘yilgan ushbu besh xatoning har biri keyinchalik oqibatlarini bartaraf etishda o‘rtacha 10–30 baravar qimmatroq xarajatlarga olib keladi.
Yakuniy qoplamani demontaj qilish, stajkani ochish va gidroizolyatsiyani qayta tiklash katta vaqt, mablag‘ va asab talab qiladi.
To‘g‘ri yondashuv — sifatli material tanlash, texnologiyaga qat’iy rioya qilish va har bir bosqichda shoshilmaslikdir.
MARJA mutaxassislari har qanday obyekt uchun material tanlash va qo‘llash texnologiyasi bo‘yicha bepul maslahat beradilar.
Telefon: +998 77 033 33 01
E-mail: info@marja.uz
MARJA — 2004 yildan buyon O‘zbekistonda gidroizolyatsiya materiallari ishlab chiqaruvchisi.
Sifat. Kafolat. Xizmat.